Wènn mìr sich far die Regional-Spròòche intéressiert im Nord-Òschde vòn Frànkrèich, dènkt mìr sofort òns Elsässisch. Es gìbt àwer noch e ònneri Spròòch in de Région, in Frànkrèich wìnnischer bekònnt: ‘s Fränkische odder Lothringer Platt. Es ìsch e Regional-Spròòch wù schùn sidder Jòhrhunnerde im Département Mosel gerédd wèrd, òn de Grènze mìt Dèitschlònd ùnn Luxebùrisch. In wirklichkèt exischdierd die Spròòch, iwwer de Grènz, in vìer Länner : Frànkrèich, Dèitschlònd, Luxebùrisch ùnn Belgie. Dàs Frònzésche Dèèl ìsch ènns vòn de Klènnschde.

 

E Kàrd vòn de Fränkische Dialekte

Ursprung: https://fr.wikipedia.org/wiki/Langues_franciques Autor: Dam!en

Karte der Fränkische Sprachen

Far iwwer de Spròòch ze redde sànn die Litt sèlbschd : Mìr redde /schwätze… Platt, Déitsch, Lothringer Platt, Patois, Dialekt.

 

Dàs Wòrd « Fränkisch », bezèchd e paar Dialekde ùnn européische Régional Spròòche, wù vòn dem germànische Dèèl vòn de Indo-Européische Spròòche stòmmt.

Mìr intéressiere ùns ìn dem Artikel fàr de West-Mitteldèitsche Dialekde.  Ripuarisch (um Köln), Luxeburgisch, Mosel ùnn Rheinfränkisch .

(Des hèscht mìr schrìewe nìtt iwwer die „Niederfränkische“ Spròòche: Flämisch, Hollänisch, Brabantisch, West-Flämisch im Frònsésche Westhoek (um Dùnkìrche), die Niederländische Mùndarde um Utrecht ùnn Limburg.)

 

Rheinfränkisch, Moselfränkisch, ùnn Luxeburgisch wärd im Norde vòm Département Mosel, im Krumme Elsàss ùnn bis Wissebùrsch gerédd (geschwätzt). Dàs ìsch dànn ‘s Lothrìnger Platt

 

Dàs Fränkische hàt Dèèler vòn de ursprìnglisch Keltische Kultur, mìt Fränkische (Germanische) Wärder vermìscht. E Dèèl, lateinische Wärder sìnn a noch ze erkènne. Später sìnn noch ònnere Wärder dezu kùmm zum Beischbiel vùm Yiddische.

De Ortsnäme hònn e gross Dèèl vòn de germanische Bezèchnùnge behàll: viel Orde mét „ange“= -inge wie Hayinge, Volmeringe (Hayange, Volmerange) im Moselfränkische oder mèt „inge“ wie Rimelfìnge, Zettinge (Rémelfing, Zetting) im Rheinfränkische.

Mànche Därfer sìnn noch viel älder àwer se hònn mét de Zìtt e Germànischer Nòmmesklàng krììd.

 

Kàrd: Die Fränkische Dialekte im Déischt Sprachische-Raum: Mitteldeutsche Mundarten:

https://de.wikipedia.org/wiki/Mitteldeutsche_Dialekte; Autor: Brichtig

Mitteldeutsche Mundarten

 

E Bissel Geschìcht

 

Traditionnel sààd mìr dàs dàs Fränkische vòm Clovis siner Zitt kùmmd. Also ìsch‘s in Frànkréisch die èrscht Spròòch vòn de frònsésch Monarchie. De Linguischde schrìewe sogar, dàs die « Fränkisch Spròòch » viel älder ìsch àls die vòn de Salische Frànke vùm Clovis. E Germanischie Spròòch war schùnn im Lònd  vor de Römisch Erroberung.

 

 

Grùndsätzlich ìsch de Département Mosel durch de Spròòchgrenz gespàlt zitter de Àntique. Die Grènz ìsch nìtt Politisch, ùnn nìtt Geographisch. Im Nördliche Dèèl vòm Département,  zitter Audin-le-Tiche (vòn Aquaeductuc=aqueduc, ùnn „Thiesche“= Déitsch), bìs zum Donon, rédd mìr Déistche Dialekte. Im südliche Dèèl redd mìr romanische Spròòche.

 

Die Spròòchgrenz bestéht in Wirklichkèt vòn de Belgisch Küscht bìs in de Schwitz, ùnn ùmfàst dìss Gebiet wùh Keltische ùnn Germanische  Gruppierunge zòmmekùmme. Vor de Römisch Erroberung, hòn die Römer de einheimisch Bevölkerung àls  „Mediomatriker“ bezèscht. (Mìr kènne de Ursprungsnòme vòn der Bevölkerung nìtt). Dàs Gebiet war dònn schùn e Plätz wù zwei Spròòche zommegefùnn hòn. E gross Dèèl vòn de Bevölkerung zwìsche Metz ùnn Trier ware Germanisch.

 

De Römisch Erroberung hàd de Bevölkerungsstruktur nìdd vollstänisch verännerd. Dàs Gebiet hàd zu Belgie gehèrt, ùnn war dàs Hìnnerlànd, ùnn Nàhschubgebiet far dàs Héér ùnn far de Schdädt Nòh òm Limes. De Limes sìnn so àrd Kontròl -ùnn- Militär-Stüzposchde fàr dìe Feldzüge vòn  frèèmde Héére ùnn Plìnnerbànde ze hìnnere. Ìn kènnem Fàll isch dàs e Grènz so wie mìr se uns Héit vòrschdelle, dènn die Bevölkerung hàd widderschd Hònnel kònne trìwwe. Ùnn sowieso, de Bevölkerung, Kelte ùnn Germane hònn òft in de Hìlfstruppe far de Römische Legionne gedìend. Fàr e Mònscher war dàs de Méschlickètt òm Ènd von sìnner Dienschdzitt e Römischer Bürjcher ze wèrre ùnn Ackerlònd se krìnn. Trier, Köln, Mainz, Worms ware de hàpschte Römische Schdädt, wù Germanische-Römische Bevölkerunge gelèbt hànn, àh mét Soldàde wùm gònze Imperium, dòdebie viel Gallier.

 

De Germanisch Völkerwànnerung àb dem 3. Jòhrhùnnerd, hàd dezu biegetràh des Imperium ze schwäsche. Mànche Gruppe sìnn ìnschdàlliert wòr, fàr ònnere Bevölkerungsgruppe ùffzehàlle, dàs se nìdd ins Imperium eindrìnge. De Historiker schriewe nìmméh vòn „Grosse Invasione“ àwer vòn Völkerwannerùng. Die Burgunder ùnn Alamanne siedle sich ìm Reich ab dem 3. Jòhrhunnerdert, sie wèrre sogar àls Hìlfstruppe ìngesetz gèije de Gòthe, de Vandàle ùnn de Hùnne.

 

Es ìch fàscht ùnnméschlich e klàres Bild ze hònn vòn dènne gònze Erreignisse, e gross Dèèl vòn de Schrìfte fèhle ùns. Dàs kònn mìr àwwer féschdhàlde : de Salische Frànke, hònn verschiedene klèène Kénischreiche in Nord Gàllie gegrìnd (Belgisch-Gallie, ùnn West-Germanie). Ìn Lothrìnge hònn de Frànke, als Germanisches Volk, ìhri Spròòch mìtt de Bevölkerungs-Spròòch vermìscht.

 

Ènner vòn dènne Kénische de Childeric, schàffd‘s, fàr sinni Dynastie ze stärgge. Sìnner Sohn, de Clovis hàd sich àls Chrìschd däfe gelòss, tràhd dezu bi dàs de Bevölkerung vòn Frànke ùnn Gallo-Römer sich verschmélse. E gross Dèèl vòn de Römisch Verwàldung ìsch iwwernum wòr vòn de Frànke. De Verwàldùngsakte ùnn de Gesétzer sìnn ùff Latein geschrìeb,  awwer de gemène Lidd rédde Ìhri Germànische Spròòche widdersch. Dàs Salische Gesètz, schrìfftlich iwwernum zwische dem 4. ùnn  6. Jòhrhunert, benutzt Fränkische Gesetzer àwwer mìdd Römische Ònnpassunge, ùnn ìsch in Latein geschrìb. Innbegriff sìnn zum Beispiel, Regelunge iwwer Streit, far de Privat Krìeche se begrènze, ùnn àà iwwer de Erbschàffde.

 

Ùnn wie de sinner Sohn de Clovis sich als Chrischd däfe losst, verschmélse sich die 2 Völker die Franke un die Gallo-Römer.

 

Kàrd : https://de.wikipedia.org/wiki/Frànken_(Volk)

Autòr: Juschki

Franken Expansion bis 6Jhdt

Mìr muss àwwer gedènge dàs de Clovis warschìnns erschder e Ripuraisches Dialekt benutzt hàt, de Spròòch vòn de Region zwische Köln ùnn Tournai (Doornik), e Regional Spròòch wù warschinns verschwùnn ìsch. Schùnn im 7. Jòhrhùnnerd, ùnn ersetzt wòr durchs Latein vòn de Gallo-Römer. (cf. Claude Hagège / Dictionnaire Amoureux des langues).

 

Gèije 801, hàt de Karl de Grosse ùss Aache (Aachen= Aix-la-Chapelle) sìni Hauptschdadt gemàch. Dàs ìsch im Gebiet vòn de Rhein-Frànke. De Regional Spròòch ìsch dàs Ripuarische mét de Lokàl Version gennènt „Öcher Platt“. Es ìsch vielleicht méschlich dàs de Hofspròòch Rhein-Fränkisch war. (cf. Daniel LAUMESFELD / La Lorraine francique).

Zu de erschde Texte wù in de Fränkischspròòch geschrieb sìnn gehèèrd de berühmde „Stròssburischer Eid“ vòn 842. Der Eid ìsch zweipròòchisch geschrieb wòr, das de Soldade vùm Karl de Kàhle ,in de Romanische Spròòch, ùnn vòm Ludwich de Deitsche, ùff Déitsch, de Texte verstehn.

Die zwei Brìeder hòn sich zòmmegeschloss géije Ihr Bruder de Lothar. Es hàndelt sich ùm die Enckelkìnn vùm Karl de Grosse wù um das Imperium ùnn de Vorherrschàfft kämpfe. Im Bündniss hònn die zwei erschde e Schlàcht gewùnn géije de Lothar in Fontanet (841).

Der Eid ìsch àlso de elscht geschriwwener Text in Romanischer ùnn Rhein-Fränkischer Spròòch.

“In godes minna ind in thes christanes folches ind unser bedhero gehaltnissi fon thesemo dage frammordes so fram so mir got geuuizci indi mahd furgibit so haldih thesan minan bruodher soso man mit rehtu sinan bruodher scal in thiu thaz er mig so sama duo indi mit ludheren in nohheiniu thing ne gegango the minan uillon imo ce scadhen uuerdhen.”

“Für die Liebe Gottes und des christlichen Volkes und unser aller Erlösung, von diesem Tage an, soweit mir Gott Wissen und Können gibt, werde ich meinem Bruder Karl beistehen, sowohl in der Hilfeleistung als auch in jeder anderen Angelegenheit, so wie man seinem Bruder beistehen soll, auf dass er mir genauso tue, und ich werde niemals ein Abkommen mit Lothar treffen, das willentlich meinem Bruder Karl zum Schaden sei.”

 

 

Im Middel-Àlder, dùtt de Spròòchgrenz sich kaum verännere. Lothrìnge blibt e Kontakt –Zone zwìsche de kulturelle Gebiete.

 

Es ìsch wìnnìsch in de Fränkischsproòch geschrìeb wòr. De Gelèhrde hònn méh in Latein geschrìb. Es gìbt troztdem Texte in Fränkischer Spròòch. Unner ìm Mittel-Alder wäre Texte in de Abteie geschrieb. Meischdes sìnn‘s Iwwersétzunge vòm Lateinische : Poétische Texte, Religiöse Texte ùnn e paar profane Schrìffte: germanische Sage, Legende ùnn Gesetzer. Mònche sìnn in e pààr Variànde geschrieb wòr (zum Beischbiel ùff Bayerisch…). Es gìbt e Version vòm Isidore von Sevilla. De Minnesänger Heinrich von Tetingen hàt Poésie verfàsst, in de Universität von Heidelberg ùffbewàrt. Elisabeth von Lothrìnge-Vaudémont, Gräffin vòn Saarbrìgge (1397-1456) hàt e paar Ritter-Sage iwwersétzt: Herpin, Sibille, Lohier ùnn Mallert; Huge Scheppel. Sinni Korrespondenz ìsch àh ùff Fränkisch.  Sinne Schrìffte sìnn wichtische Zèsche, far de Linguistik wéij e Dèèl vòn Ihr‘m Wortschàtz ùff Rheinfränkisch ìsch, awwer e onneres Dèèl, glicht schùnn ìm moderne Déitsch. Zum Beischbiel, benutzt se dàs Wòrd „Pherde“ far „Pferde“, Wòrd wò immer noch im Rheinfränkische so benutz wèrd. (CURIN Pascal / Le Platt).

 

Ìm 16. Jòhrhunnert dùnn sich die Kulturelle ùnn Politische Geschénnisse in gònz Europa werännere  dùrch de Erfinnùng vòn de Buchdrùckerei ùnn de Reform-Bewegung vòm Martin Luther mét de Iwwersetzung vòm Nèije Téschtament. E „Dàchspròòch“ odder „Hochspròòch“ setzt sich progressiv in de Kanzlèije vòm heilische Römische Reich dùrsch. Die Standard-Spròòch wèrd „Hòch-Déitsch“ gennènt ùnn es hànnelt sich ùm e Mìschung zwische verschiedene Regional-Spròòche, Fränkisch inbegrìff. Dàs Rheinfränkische ìsch òm näggschde verwàndt mét de Phonetik ùnn de Schrìfft vòn de Hòch-Spròòch.

 

Wolfgang Müslin, gennànt Musculus (klèèni Muss), ìsch 1497 in Duß (Dieuze) gebòhr, dàmàls noch im Déitsch-Lothringe, ìsch e berühmter Theolog. Er wàr frìeher Mönsch in Lixheim, er hàt sich zum Lutherische Glààwe bekèhrt, er ìsch bekònnt wòr, dùrch sinne Prédische ùnn  religiöse Gesänge. Mànche wèrre Héitzedààs noch gesùng.

Er ìsch àh bekànnt  àls ènner vòn de Erschde „Hochdeitsche“ Autore.

 

Nòh dem driesischjährisch Krìesch ìsch Lothrìnge fàschd gònz entvölkert, ùnn vernìcht. Ùnn de frònsésch inflùss wèrd immer stärgger.Die Spròòchgrenz verschiebd sich in de Nòrde ùnn de Frònséschspròòch wèrd zu Kànzlèispròòch sogar in Déitsch-Lothrìnge. Die Herzogge vòn Lothrìnge verònlàsse dàs Siedler vòn de Schwitz, Österreich àwer àh Francophone sich ònsiedle.

 

Kàrd vòn de Lothrìnger Dialekte:

Ursprùng: https://fr.wikipedia.org/wiki/Francique_lorrain; Autor: Ross

Mundarten im Elsass

De Lothrìnger Herzöge gelìngt’s de Kròn vòn Österreich ze erobere: de Herzogg Franz III vòn Lothrìnge wérd Kaiser durch sìnni Ehefrau die Grossherzogin Maria-Theresia vòn Habsbourg im Jòhr 1745, mét dém Nòme Franz de Erschde. De àld Kénich vòn Pole : Stanilas Leczinski wért Herzog vòn Lothrìnge. De Verwàltung vòm Herzogtum iwernèmmt àwer de Antoine-Martin Chaumont de la Galaizière, der rédd Frònzésch ùnn er sétz’s sogàr in de Déistch-Balei dùrch. De Marquis màcht sich schlècht bekònnt dursch frìsche Stèiere ùnn Taxe wù‘r ùffschlàd. Viel Inwòhner flìchte ìns Üsslònd, die meischde in Richtung Banat ùnn Batschka, nòh Rumänie ùnn Ungarn, far ùss de Armut ze kùmme . Die Üsswònnerer sìnn àh Luxeburscher, Elsässer, Schwòwe, Pfälzer… Se grìnde in de nèij Heimat Gemeinschafde bekònnt als Danau-Schwòwe. Die Bevölkerung wérd nòh dem zwède Weltkrìsch Grossdèèl déportiert ùnn  gepinnischt als „Collaborateure“ vòm Nazi-Regime.

Ènni vòn de bekòndeschte persönnilischkéde ìsch die Herta Muller, Litteratur Nobel Priss Tréherìnn im Jòhr 2009: sinni Fàmilie stòmmt vòn Déitsch Lothrìnge. A noch bekònnt ìsch de Johnny Weissmüller, Olympiasieger im Schwìmme ùnn Interprèt vòm Tarzan.

 

De frönsésch Monarchie, ùnn noch viel méh, de frònsésch Revolution, wàre far de Regional Spròòche negativ gesìnnt. Regelmäsisch wäre Direktive gesènnd far die Regional Spròòche ze verbiede. De Revolutionnäre wie de Abbé Grégoire wìlle de Frönsésch Spròòch durschsétze, ùnn de Lokal Spròòche gònz vernìschde.

Der Vorgàng géht im gònze 19. Jòhrhùnnert wiederscht, insbesonnere in de Oberschischt, durch de Commerz ùnn de Administration.

 

De 1870er Krìsch ùnn de Annexion vòm Département Moselle, e Dèèl vòn de Meurthe ùnn vòn Elsàss verännere de spròòlische Umschtänd ràdikàl. E gròss Dèèl vòn de Bevölkerung akzeptiert die Annexion schlèscht. Viel Elsàss-Lothrìnger verlòsse ‘s Reischlònd Elsass-Lothrìnge Légal dùrsch die „Option“ (bis Ende 1872) odder Illégal, ohne Konzèns. De Wähler schìgge Protestierende Àbgeordente in de Reichstag vòn Berlin.

 

Dàss zwèède Déitsche Reich nèhmt sich Zìtt far de frònsésche Ìnfluss ùnn de frònsésch Spròòch zerrìck ze dränge in de annèxierde Gebìete. In de sèlb Zitt wèèrd verstärkt Platt geschrìeb: Viel méh Autore benutze de Regional Spròòch in Bìcher, Poésie, Novelle sowie de Bax Besler, de Emile Herbrich, Henri ùnn Theodore Lerond odder de Michael Foffmann. Ùnn es sìnn viel Platt Theaterstìcke uffgefìrt wòr.

 

Nòh de Zerrìckgliedrung vòn Elsass ùnn Lothrìnge nòh 1918 ùnn nòch viel méh nòmm zwèède Weltkrìch , wèrd de Regional Spròòch bekämpft , ‘s Frònsésche soll àls ensicht Spròòch bestéhe. In Elsass-Lothrìnge wèrd verstärkt dursch die Schulle ùnn de Bìldung die Frònsésch Spròòch durschgsétzt. Die Léhrer wùh vòn de „Ecoles Normales“ kùmme, hònn als Vorschrift „Gudde Frònsésche Schùller“ ze bilde. Die Schùller wù „Patois“ in de Schùl redde wèrre beschtròfft. Immer méh wèrd Frònsésch in de öffentlichkèt gerédd ùnn Plàtt nùmme noch im privade Krèès.

 

 

Immerhìn, zitter e Paar Jòhrzende, ìsch ‘s immer méh Lothringer bewusst, dàs die Regional Spròòch e wichtischi Roll schbiele kònn in de Hinsicht vòn de Zweispròochichkèèt odder Mehrspròòchikèèt, im Grenzlòndshànnel ùnn ùff de Ärwed.

Kàrd vòn de verschiedene Variànde im  Département Moselle

 

https://de.wikipedia.org/wiki/Lothringisch_(Fr%C3%A4nkisch)#/media/File:Dialectes_de_Moselle.svg

 

Moselle Dialekte

 

Luxeburgisch : Lëtzebuergesch

 

Luxeburgisch ìsch de Uhrspròòch vòm Grossherzogtum ùnn  ìsch èng verwàndt mém Moselfränkische.

 

Politisch gesinn ìsch Luxebursch ònn de Spròòchgrenz zwìsche de Germànische ùnn Romànische Spròòche. Sehr veckselhàfft zitterm 10. Jòhrhùnnert. De Herrscher vòm Lònd sìnn de Herzogge vòn Luxebursch, de Burgùnder, de Habsbourg, de Spònnijer, de Frònzose ùnn de Östreicher. Mét dèm Traité des Pyrénées von 1659 muss Spònnije, Didenhoffe òn Frànkréich àbtrette. Die Schdàdt ùnn de südlischer Dèèl vòm Herzogtum wère in ‘s Territorium vòn de Drei Bischdùmme òngegliedert. Die Bischdùmme vòn Metz, Toul ùnn Verdun hànn Frànkreich schùnn 1552 im Kàmpf gèije de Kaiser Karl V. òn sich gezòh.

Trotzdèm, die mèischde Inwòhner bie Didenhoffe behàlde Ìhrie Luxebursch-Fränkisch Spròòch, die geléhrde Lìtt léhre Franzéésch ùnn Hochdéitsch.

 

Vòn 1795 bis 1815, wèèrd Luxebursch e “Département des Forêts“ im Napoléonnische Reich. De Wiener Kongress vòn 1815 erschàfft de Herzogtum von Luxebursch wìdder. Àwer er wèrd on de Kron vòn Niederlònd ònglìedert. E Prèissischie Garnison bliebd bìs 1866 in Luxebursch stationnìerd.

 

Die Dèèlung vòn 1839 enzìeht vòm Herzogtum des Welsche Dèèl‚ (Wallonie) wàs zu Belgie zùkùmmt. Luxebursch wèèrd deswèije haupsächlich Germànisch. Dàs Volk rédd Luxeburgisch, dàs Bürgertum léhrt Frònsésch, zum Dèèl um ze proteschdìere gèije de Prèissische Truppe wùh dàs Lònd besetze. Èns vòn de erschde patriotische Parole vòn 1859 vòm Michel Lentz im „De Feierwon / Le char de feu, beschdìmt de Luxeburgisch Mentalität: « Mir wëlle bleiwe wat mir sinn  / Nous voulons rester ce que nous sommes ».

 

Ab 1890, wèèrd durch de Erbschàfde im Herzogtum, Luxebursch ùnabhängisch  vòn Niederlònd, mét dem ùffkùmme vòn de Gross-Herzogtums Familie Nassau-Weilburg.

 

In de Zitt vòm Erschde Weltkrisch wèèrd dàs Lònd trozt Neutralität, illégal vòn de Déitsche besetzt. De Traité vòn Versailles 1919 beschdédischt die Unhabhängischkètt vòm Gross-Herzogtum. Dàs Lònd wéérd àwwer wìdder dursch de Nazis vòn 1940 bis 1945 besetzt.

 

Dàs Lònd ìsch e Bildungsmittglìed vòn de Européisch Union. Es ìsch àh Mittglìed vòn de Gross-Région, wichtich fàr Politische, ökonomische ùnn hauptsäschlich Kultureller Koopération zwìsche dèm Gross-Herzogtum Luxebursch, de Länner Rheinlònd-Pfàlz, Saarlònd, Wallonie, die Frònzesche ùnn Déistsche Gemeinschàffde in Belgie, ùnn de Région Lothrìnge.

 

Vòm 19. Jòhrhùnnert òn, befördert die Unhabhängischkètt vòm Lònd dés Ùffkùmme vòn ‘r National-Litteratur, in de Luxeburgisch, Frònzésch ùnn Déitsch Spròòch. Die hàbschde Autore sìnn : Antoine Meyer, Michel Rodange, Michel Lentz ùnn Edmond de la Fontaine.

De Luxeburgisch Spròòch (Lëtzebuergesch) ìsch zitter dem Gesetz vòm 24. Februar 1984 e Offiziellie National Spròòch nèwe dem Frònzesche ùnn dem Hochdéitsche. Dàs Lònd ìsch sowieso Multikulturel ingestéllt. E Luxeburscher sprìng im e Nuh vòn ènner Spròoch zu de Ònner, dàs nennt mér „Language Switching“. Se kìnne die verschiede Spròòche im sèlwe Sàtz kombiniere. Luxeburgisch wéérd in Luxebursch, in Belgie (Arlonerlònd, canton Saint-Vith), in Frànkréisch (Didenhoffe ùnn Umgebung) ùnn in Déitschlònd (Bitburger Gutland, Eifel ùnn im Nordlische Saarlònd) gerééd.

 

https://lb.wikipedia.org/wiki/Lëtzebuerg_(Land)

 

 Dàs Moselfränkische

 

Moselfränkisch ìsch vòm Luxeburgische getrènnt durch die Isoglosse-Linie « op/of » wie in « Dorp » ùnn „Dorf“. Im Département vòn de Mosel verlàfft die Westlische-Linie mém Luxeburgische entlòng dem Nied-Dàhl. Das südlische Nied-Dàhl ìsch àh on de Spròòch-Grenz mét dem Romànische Lothrìnge bekònnt als „Nied française“ (velsche Neda fluv. (17. Jht) ùnn de Déitsch-Nied (teutsche Nida fluv.)

Die Regione woh mér Mosellfränkisch rédd sinn: ùm Busendorf (Bouzonville), Bolche (Boulay) ùnn Folkenburch (Faulquemont) in Lothrìnge àwwer es geht witt iwwer henuss , de Mosel entlòng bis nòh Koblenz ùnn Siegen (Nordrhein-Westphalen) ìm Nòrde.

 

 

Le francique Rhénan  Des Rheinfränkische

 

De Ost-Linie isch gekànnt dùrch die Isoglosse-Linie „wat, dat / was, das“ zwìsche dem Moselfränkische ùnn dem Rheinfränkische.

S’Rheinfränkische wéérd in de Regione Sankt-Avold oder Sänt-Avor, Fréyminge-Merlebàch,  Finstìnge, Phalsbursch, Saargemìn, Bitsch, awwer àà im Bas-Rhin, im Krumme Elsàss, um Bouquenom, ùnn im Nördlische Elsàss bekònnt àls „Unteremwàld òdder Outre-Forêt“ bie Wissembursch: In der Létsch Région wéérd  Süd-Rheinfränkisch gerééd.

 

Mér rééd vòn verschiedene Wariànte vòn de Spròòch, àwwer in wirklischkètt, sàd mér das àls „Kontinuum vòn Alémanische ùnn Fränkische Spròòche in Elsàss ùnn in Déitsch-Lothrìnge“ betràchde so wie dàs de Linguistik Professor Albert Huddlet bessècht (HUDLETT Albert / Synopsis géolinguistique). Her wìll dàmit mènne, dàs allmélisch vòn Òrt zu Òrt die Wèèrder ùnn Vokàle sich nùmme e Bissél verännere. Die Verschiedene Tonverschibunge ùnn Akzent vòn èm Dòrf zum ònnere erméschliche trotzdem dàs de Lìtt sich verstéhn kunne vòn de Schwitz bis nòh Luxebùrsch ùnn dàriewer enuss.

Die mèichde Unnerschiede bestèhn nìtt ìm Vocabular vòn dènne Variante, àwer vielméh in de Usspròòch vòn Vokale, ùnn de Benùtzung vòn Diphthònge. Zùm Beispiel, im Moselfränkische ènde viel Wéérder mét Konsonante.

Fransésch Moselfränkisch Rheinfränkisch
Souris Mais Miis
Vache Kéih Kììh
Sabots Klumpen Glumbe

 

Die Variatione erméschliche sogar zu erkènne wò de Litt herkùmme.

 

De Fränkische Mundarte in Déitschlònd

 

In Déitschlònd ìsch Mundart traditionnel ònnerkànnt àls Bestandteil vòn de Déitsch Kultur. De Mundarte sìnn zwar àh ìm Rickggòng, àwwer noch immer geflèècht vòm e Grossdèèl vòn de Bevölkerung. Ìm Soziolinguistische Sinn wèère drei Spròòchniveau erkònnt : Dialekt, Umgànspròòch, ùnn Hochspròòch (= zum Beischbiel: e Ìnwòhner vòn Saarbrìgge konn sààn er rédd / schwätzt:  Saarbrigger Platt, Saarländische Mundart, ùnn Hochdéitsch)

 

De Dialekt ìsch e Bestandteil vòn de Lokal- ùnn Regionalkultur: mér rééd vòn „Saarlännisch, Pfälzisch, Saarbrigger Mundart, Saarlouier Mundart, Trierer Mundart…“

 

Bibliographie

CALVET Louis-Jean ; Il était une fois 7000 langues. – Paris : Fayard, impr. 2011.- ISBN 978-2-213-66222-0 (br.)

CURIN Pascal ; Le Platt : Langues Lorraines : La famille francique du Luxembourg à L’Alsace. – Romorantin (Loir-et-Cher) : Ed. CPE, 2012. – 1 vol. (159 p.) : ill., couv. ill. en coul. ; 24 cm. – (Langues, Lorraine ; tome 2) (Mémoire du patrimoine oral lorrain : collection langues et chansons de nos grands-pères)

FEHLEN Fernand ; Le « francique » : dialecte, langue régionale, langue nationale ? GLOTTOPOL : Revue de sociolinguistique en ligne N° 4– Juillet 2004. – Langues de frontières et frontières de langues.

(Ressource Numérique) : http://glottopol.univ-rouen.fr/telecharger/numero_4/gpl403fehlen.pdf

HAGEGE Claude ; Dictionnaire amoureux des langues. – Paris : Plon, 2009. – (Omnibus) Bibliogr. p. 701-710. Index. – ISBN 978-2-259-20409-5 (br.)

HUDLETT Albert ; Synopsis géolinguistique : continuum des parlers alémaniques et franciques d’Alsace et de Moselle germanophone : avec 174 cartes dialectales – Strasbourg : Ed. Hirlé, 2001. – 271 p. : cartes, couv. ill. en coul. ; 29 cm. Bibliogr. p. 267-271. – ISBN 2-910048-90-X (br.)

KIEFFER Jean Louis ; Le Platt Lorrain de poche. – Paris : Assimil, 2006 (Assimil Evasion) Bibliogr. p. 136-139. Lexique francique-français, français-francique. -ISBN 2-7005-0374-0 (br.)

LAUMESFELD Daniel ; La Lorraine francique [Texte imprimé] : culture mosaïque et dissidence linguistique; éd. établie par Marielle Rispail ; avec une préf. de Louis-Jean Calvet ; et une postf. de Jean-Marc Becker. – Paris ; Montréal : l’Harmattan, 1996. – 308 p. : ill., couv. ill. ; 22 cm. – (Sémantiques). – ISBN 2-7384-3975-6 (br.)

RISPAIL Marielle, HAAS-HECKEL Marianne, ATAMANIUK Hervé ; Le Platt lorrain pour les nuls. – Paris : First, 2012. – 337 p. ; 19 cm. – (Pour les nuls). -ISBN 978-2-7540-3606-1 (Br.)